دولت جمهوری آذربایجان گرچه سکولار است و دین رسمی در آن کشور وجود ندارد اما اکثر مردم جمهوری آذربایجان مسلمان اند. از میان جمعیت حدودا ده میلیون نفری آذربایجان حدود ۹۵ درصد مردم پیرو دین اسلام اند پنج درصد باقی مانده را هم مسیحیان و یهودیان و سایر ادیان تشکیل می دهند.

اسلام

دین اسلام در منطقه اذربایجان سابقه ای طولانی دارد. در همان قرن اول و دوم هجری اسلام به این منطقه وارد شد و توانست پیروان بسیاری را به خود جلب کند. مذهب غالب مسلمانان این منطقه تا دوران صفویان مذهب اهل سنت بود اما با استقرار سلسله صفویان و تثبیت مذهب شیعه، مردم این منطقه هم مانند بقیه مناطق ایران شیعه شدند.

حدود ۸۵ درصد از جمعیت مسلمانان آذربایجان را شیعیان تشکیل می دهند که اکثر آن ها جزء شیعیان اثنی عشری یا دوازده امامی هستند. باقی مانده جمعیت مسلمانان را ااهل سنت تشکیل می دهند که پیرو مذهب حنفی هستند. سنی های آذربایجان بیشتر در ناحیه جنوب شرقی، شمال و شمال غربی پراکنده شده اند.

با توجه به این که جمهوری آذربایجان در طول سالهای ۱۹۲۰ تا ۱۹۹۱ تحت حاکمیت نظام کمونیستی شوروی قرار داشت، فعالیت های مذهبی با محدودیت هایی مواجه بود. با این همه بعضی از آداب مذهبی مانند مراسم عاشورا توانست هویت خود را همچنان حفظ کند.

در کشور آذربایجان مساجد قابل توجهی وجود دارند که از معروف ترین ان ها می توان به مسجد جامع باکو، مسجد حیدر، مشجد عاشور، و مسجد بی بی هیبت در باکو و مسجد جامع اردوباد، مسجد جامع شاماخی، مسجد جامع شاه عباس در گنجه و زیارتگاه رحیمه خاتون (خواهر امام رضا) در شهر نارداران اشاره کرد. بسیاری از این مساجد تاریخی هستند و علاوه بر جنبه های مذهبی به عنوان جاذبه های گردشگری هم شناخته می شوند.

در حال حاضر متولی رسمی امور مذهبی در جمهوری آذربایجان بر عهده اداره مسلماناان قفقاز که دفتر مرکزی آن در شهر باکو قرار دارد. اداره مسلمانان قفقاز مسئولیت تمام امور مذهبی و از جمله تعیین امام جماعت و اداره مساجد مسلمانان اعم از شیعه و سنی را هم در جمهوری آذربایجاان و هم درمیان مسلمانان دیگر کشورهای منطقه قفقاز بر عهده دارد. رئیس این نهاد در حال حاضر الله شکور پاشازاده است که از سال ۱۹۸۰ تا الان این مسئولیت را بر عهده دارد.

سایر ادیان در آذربایجان

مسیحیان در جمهوری آذربایجان اقلیتی حداکثر ۵۰۰ هزار نفره را تشکیل می دهند. مسیحیت در آذربایجان بیشتر دین اقوام مهاجری است که از روسیه، گرجستان و ارمنستان به اذربایجان آمده اند. این گروه از مسیحیان معمولا از شاخه ارتدوکس شرقی پیروی می کنند گرچه اقلیت بسیار کوچکی از کاتولیک ها و پروتستان ها هم در آذربایجان وجود دارد. اگرچه مهاجران ارتدوکس روس در شهرهای مختلف آذربایجان کلیساهای خود را بنا کرده اند اما اولین کلیسای کتولیک در سال ۲۰۰۷ و در شهر باکو تاسیس شد.

یهودیان در جمهوری آذربایجان جمعیت بسیار کمی دارند و اکثرا از سده ها قبل یعنی پیش از زمان هلاکوخان وارد این سرزمین شده اند. اکثر یهودیان آذربایجان در باکو و اطراف آن ساکن اند به طوریکه جمعیت آن ها از بیست هزار نفر تجاوز نمی کند. بیشتر این یهودیان از دو شاخه یهودیان اشکنازی و یهودیان سفاردی تشکیل شده اند. در حال حاضر سه کنیسه در باکو وجود دارد و تعدادی از انجمن های بین المللی یهودی همچون انجمن مذهبی یهودیان اروپا، سازمان دوستی یهود، مرکز حمایت از زنان و کودکان ضد جنگ در آذربایجان فعالیت می کنند و یک روزنامه هم به زبان عبری در باکو منتشر می شود.

بی دینی در آذربایجان

گرچه آمارهای رسمی درباره عدم التزام به ادیان مختلف در جمهوری آذربایجان وجود ندارد اما برخی از نظر سنجی ها حکایت از آمار رو به رشدی از عدم گرایش به ادیان مختلف در جمهوری آذربایجان دارند. به عنوان نمونع طبق نظرسنجی موسسه گالوپ که در سال ۲۰۱۳ انجام گرفته کشور آذربایجان یکی از مهم‌ترین و غیرمذهبی‌ترین کشورهای مسلمان جهان است که حدود ۵۳ درصد از پاسخ‌دهندگان، دین را در زندگی خود را کم‌اهمیت یا بدون اهمیت دانسته‌اند. همان نظرسنجی نشان می‌دهد که تنها ۲۰ درصد از پاسخ‌دهندگان به شرکت در مراسم مذهبی معتقد هستند.