تاریخچه آذربایجان

تاريخ جمهوري آذربايجان

تاریخ آذربایجان با جغرافیای آن گره خورده است. جمهوري آذربايجان؛ کشوري است در منطقه قفقاز که در کنار درياي خزر قرار گرفته و پايتخت آن شهر زيباي باکو مي باشد. همسایگان این گشور در جموب ايران، در غرب ارمنستان و ترکيه ، در شمال غربي گرجستان و در شمال روسيه قرار دارند. همچنين اين کشور داراي مرز آبي با کشورهاي روسیه، ترکمنستان و قزاقستان در کناره درياي خزر است.

تاریخ اسکان بشر در جمهوري آذربايجان به هزاران سال قبل بازمي‌گردد. کاوش هاي غار آزيخ در بخش فضولي وجود آثاري از زندگي بشر به قدمت ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار سال را نشان مي‌دهد. سنگ نگاره‌هاي قبوستان نيز تاريخي ۱۲ هزارساله دارند. در قرن نهم قبل از ميلاد اقوام ترک سکاها در اين ناحيه‌ سکني گزيدند. بعد از آنها دولت ماننا در آذربايجان تشکيل گرديد و در دوره هاي بعد هم جزو قلمرو اسکندر و حکومت ساساني بوده است.

 

بعد از اسلام سرزمين آذربايجان تحت خلافت اعراب و حکومت هاي غزنوي، سلجوقي، مغول، اتابکان آذربايجان، آق قويونلوها، شروان شاهان و صفوي ها، افشار و قاجاريه قرار داشت.

در اوايل قرن ۲۰ ميلادي با قدرت گرفتن تزارها در روسيه و پايان جنگ دولت قاجار با روسيه قسمتي از سرزمين آذربايجان به روسيه پيوست که مقدمه اشغال و تغيير ترکيب جمعيتي اين منطقه و پديد آمدن دولت ارمنستان و گرجستان در اراضي تاريخي آذربايجان شد.

در آغاز قرن بيستم با رشد صنايع، تفکرات اصلاحات اقتصادی – سیاسی در آذربايجان شکل گرفت. در سال ۱۹۱۲ ميلادي حزب چپگراي همت با هدف دفاع از زبان و فرهنگ آذربايجاني تشکيل شد و در همان سال از انشعاب حزب همت، حزب مساوات بوجود آمد. به دنبال سقوط تزارها در سال ۱۹۱۷ حزب بلشويک که متشکل از ارامنه و روسها بود سعي در تشکيل دولتي کمونيستي در خاک آذربايجان را داشتند که با مخالفت مردم مسلمان و تشکيل ارتش اسلام اين حرکت ناکام ماند.

سرانجام در سال ۱۹۱۸ ميلادي با رهبری حزب مساوات در آذربايجان و تلاش براي استقلال اين کشور، اولين جمهوري مستقل در منطقه با نام جمهوري دموکراتيک آذربايجان به پايتختي شهر تفليس و به رهبري محمد امين رسول زاده شکل گرفت که بعد از ۲ سال با حمله شوروي عمر اين حکومت به پايان رسيد. لازم به ذکر است که اين حکومت اولين حکومت جمهوري در جهان اسلام محسوب مي‌شود و همچنين اولين حکومتي در جهان اسلام است که حق راي را براي زنان برابر با مردان مساوي اعلام کرد و همپنين جمهوري دمکراتيک آذربايجان اولين دانشگاه مدرن جهان اسلام را در باکو داير کرد.

جمهوری آذربایجان در دوره شوروی یکی از جمهوری‌های تشکیل‌دهندهٔ این اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی بود که ۲۸ آوریل ۱۹۲۰ پس از شورش بلشویک های باکو و تصرف جمهوری خلق آذربایجان توسط ارتش سرخ تشکیل گردید. از ۱۲ مارس ۱۹۲۲ تا ۵ دسامبر ۱۹۳۶، این جمهوری، همراه با ارمنستان شوروی و گرجستان شوروی، جمهوری سوسیالیستی ماورای قفقاز شوروی را تشکیل می‌دادند. اما در دسامبر سال ۱۹۳۶ این جمهوری منحل شد. در سال ۱۹۹۰، جمهوری سوسیالیستی آذربایجان به جمهوری آذربایجان تغییر نام داد و یک سال بعد، با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، در روز ۳۰ اوت ۱۹۹۱ اعلام استقلال کرده و به صورت کشوری مستقل درآمد.

نوع نظام سیاسی در جمهوري آذربايجان، جمهوري پارلماني چند حزبي با يک مجلس قانون‌گذاري می باشد که سکولار بوده و از سال ۲۰۰۱ به عضويت شوراي اروپا درآمده‌ است.